Wprowadzenie do języków majańskich
Języki majańskie tworzą jedną z najważniejszych rodzin językowych w Mezoameryce, będąc jednocześnie jednym z kluczowych elementów kulturowych i historycznych regionu. Używane przez Majów, zarówno współczesnych, jak i tych z czasów prekolonialnych, języki te są obecne na obszarach Meksyku, Gwatemali, Belize i Hondurasu. Historia języków majańskich sięga co najmniej 5000 lat wstecz, kiedy to posługiwano się prajęzykiem, znanym jako język pramajański. Wśród tych języków wyróżnia się klasyczny język majański, który odegrał istotną rolę w rozwoju cywilizacji Majów.
Klasyfikacja języków majańskich
Rodzina języków majańskich jest dobrze udokumentowana, co czyni ją jedną z najlepiej poznanych rodzin językowych w Mezoameryce. Większość badaczy zgadza się co do ogólnego schematu klasyfikacji, choć niektóre kwestie budzą kontrowersje. Przykładem jest umiejscowienie języków ch’ol oraz q’anjobalsko-chujeańskich. Języki majańskie mogą być również zaliczane do postulowanej fyli penutiańskiej.
Grupa huastecka
W skład grupy huasteckiej wchodzi język wastek (huastec), który jest używany przez około 110 tysięcy osób w meksykańskich stanach Veracruz i San Luis Potosí. Jest to jeden z najbardziej odrębnych języków w rodzinie majańskiej. Do tej grupy należy także chicomuceltec, który był używany w stanie Chiapas, ale wymarł przed 1982 rokiem.
Grupa jukatańska
Język maya-yucatec, znany po prostu jako „maya”, jest najbardziej rozpowszechnionym językiem majańskim w Meksyku, posługując się nim około 800 tysięcy osób głównie na półwyspie Jukatan. Język ten ma bogatą literaturę postkolonialną i jest powszechnie używany jako pierwszy język na obszarach wiejskich w stanie Jukatan oraz w sąsiednich regionach Quintana Roo i Campeche. W obrębie grupy jukatańskiej znajdują się również inne języki: mopan (około 10 tys. użytkowników głównie w Belize), itza (wymarły lub niemal wymarły) oraz lakandoński, poważnie zagrożony z około 1000 użytkowników.
Grupa zachodnia
Najważniejszym przedstawicielem grupy zachodniej są języki cholskie, w tym ch’ol używany przez 130 tysięcy osób w Chiapas. Blisko spokrewnionym językiem jest chontal, używany przez 55 tysięcy osób w stanie Tabasco. Inny ważny przedstawiciel tej grupy to zagrożony wymarciem ch’orti’, który ma 30 tysięcy użytkowników w Gwatemali. Języki cholskie charakteryzują się zachowawczym słownictwem i fonetyką, co czyni je bliskimi języka inskrypcji z okresu klasycznego.
Grupa tseltalska
Języki z grupy tseltalskiej są blisko spokrewnione z jazykami cholskimi. Należą do nich dwa główne języki: tsotsil oraz tseltal, które są powszechnie używane w stanie Chiapas przez odpowiednio 265 tysięcy i 215 tysięcy osób.
Grupa kanjobalska (q’anjob’al)
W Gwatemali używa się języka q’anjob’al przez około 77 tysięcy osób. Inne przedstawiciele tej grupy to jakaltek (ponad 50 tysięcy użytkowników) oraz chuj (30-50 tysię
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).